الگوی صورتحساب الکترونیک مناسب فعالیت من کدام است؟ راهنمای انتخاب
در چند پرسش ساده بفهمید صورتحساب‌تان با کدام یک از ۱۲ الگوی سامانه مؤدیان صادر می‌شود. جدول انتخاب، نوع اول یا دوم، اشتباه‌های رایج و لینک راهنمای هر الگو.
سامانه مؤدیان برای هر نوع فعالیت یک «الگو» دارد. الگو یعنی قالب و قواعد صورتحساب، و هر صورتحساب فقط با یک الگو صادر می‌شود. اگر الگو را اشتباه انتخاب کنید، قواعد یک فعالیت دیگر روی صورتحساب شما اجرا می‌شود و یا ارسال با خطا برمی‌گردد، یا (بدتر) صورتحساب ثبت می‌شود ولی با قالبی که به کسب‌وکار شما نمی‌خورد. این مقاله به شما کمک می‌کند در چند پرسش ساده بفهمید کدام الگو مناسب فعالیت شماست و برای جزئیات هر الگو به کدام راهنما بروید.
اطلاعات این مقاله از سند فنی سامانه مؤدیان (نسخه‌ی ۷٫۹، تیر ۱۴۰۵) است. تعیین دقیق الگوی مشمول فعالیت شما با سازمان امور مالیاتی و اطلاعیه‌های رسمی آن است؛ این مقاله مشاوره‌ی مالیاتی نیست و در تردید باید با حسابدار یا مشاور مالیاتی تطبیق دهید. اگر هنوز با کلیات آشنا نیستید، اول صورتحساب الکترونیک چیست؟ را بخوانید.
الگوی صورتحساب الکترونیک چیست و چرا انتخابش مهم است؟
سند فنی ۱۲ الگوی تعریف‌شده دارد (شماره‌ها از ۱ تا ۱۴ است و شماره‌های ۱۰ و ۱۲ در این نسخه‌ی سند تعریف نشده‌اند). هر الگو مشخص می‌کند چه اطلاعاتی اجباری است، چه موضوع‌هایی مجاز است، نوع اول یا دوم برایش تعریف شده یا نه، و نرخ و محاسبه‌ی مالیات چگونه است. مثلاً در صادرات نرخ مالیات صفر است، در بلیط هواپیما شماره اقتصادی خریدار برای اعتبار مالیاتی مهم است و در بیمه، شناسه‌ی بیمه‌نامه الزامی است.
در پنل تیپینتا الگو را در همان مرحله‌ی اول، یعنی «کد اقتصادی، الگو و نوع سند»، انتخاب می‌کنید. بقیه‌ی مراحل بر اساس همین انتخاب تغییر می‌کنند: اطلاعات اختصاصی الگو، اقلام و حتی نرخ مالیات.
پرسش‌های ساده برای پیدا کردن الگوی شما
از بالا به پایین بروید و با اولین «بله» به الگوی مربوط برسید. اگر به همه‌ی پرسش‌ها «خیر» گفتید، الگوی ۱ (فروش) را انتخاب کنید.
| پرسش | اگر پاسخ «بله» است |
|---|---|
| آیا صرافی یا بانک دارای مجوز مبادله‌ی ارز هستید و ارز می‌فروشید؟ | الگوی ۲: فروش ارز |
| آیا طلا، جواهر یا پلاتین می‌فروشید؟ | الگوی ۳: طلا، جواهر و پلاتین |
| آیا فروش یا خدمت شما بر پایه‌ی قرارداد پیمانکاری ثبت‌شده در کارپوشه است؟ | الگوی ۴: قرارداد پیمانکاری |
| آیا شرکت خدماتی (آب، برق، گاز، تلفن) هستید و برای مشترکان قبض صادر می‌کنید؟ | الگوی ۵: قبوض خدماتی |
| آیا ایرلاین یا آژانس مسافرتی هستید و بلیط هواپیما می‌فروشید؟ | الگوی ۶: بلیط هواپیما |
| آیا کالا یا خدمتی را صادر می‌کنید و برایش اظهارنامه‌ی گمرکی دارید؟ | الگوی ۷: صادرات |
| آیا شرکت باربری هستید و خدمت حمل بار می‌فروشید؟ | الگوی ۸: بارنامه و حمل‌ونقل |
| آیا یکی از دو شرکت ملی پالایش و پخش یا پخش فرآورده‌های نفتی هستید؟ | الگوی ۹: فرآورده‌های نفتی |
| آیا کالای خود را با گواهی سپرده در بورس کالا می‌فروشید؟ | الگوی ۱۱: بورس کالا |
| آیا خدمات بیمه‌ای می‌فروشید؟ | الگوی ۱۳: خدمات بیمه‌ای |
| آیا شماره اقتصادی شما در فهرست اشخاص زنجیره است و کالای زنجیره می‌فروشید؟ | الگوی ۱۴: فروش زنجیره |
| هیچ‌کدام از موارد بالا | الگوی ۱: فروش |
ترتیب پرسش‌ها اولویت قانونی نیست؛ فقط برای راحتی خواندن است. اگر کسب‌وکارتان دو فعالیت دارد (مثلاً هم فروش عادی و هم صادرات)، برداشت ما از سند این است که الگو یکی از مشخصات خود صورتحساب است و برای هر صورتحساب جدا انتخاب می‌شود. سند صریحاً درباره‌ی ترکیب دو فعالیت توضیح نمی‌دهد؛ اگر مورد مرزی دارید با حسابدارتان تطبیق دهید.
جدول مقایسه‌ی ۱۲ الگو
| شماره | الگو | برای چه کسی؟ | نوع | موضوع‌ها |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | فروش | عموم فروشندگان کالا و خدمت | اول و دوم | همه |
| ۲ | فروش ارز | صرافی‌ها و بانک‌های دارای مجوز | اول | همه |
| ۳ | طلا، جواهر، پلاتین | فروشندگان طلا و جواهر | اول و دوم | همه |
| ۴ | قرارداد پیمانکاری | پیمانکاران | اول | همه |
| ۵ | قبوض خدماتی | شرکت‌های خدماتی | اول | همه |
| ۶ | بلیط هواپیما | ایرلاین‌ها و آژانس‌ها | اول | همه |
| ۷ | صادرات | صادرکنندگان | اول | اصلی، اصلاحی، ابطالی |
| ۸ | بارنامه | شرکت‌های باربری | اول | اصلی، اصلاحی، ابطالی |
| ۹ | فرآورده‌های نفتی | فقط دو شرکت ملی | اول و دوم | همه |
| ۱۱ | بورس کالا | فروشندگان با گواهی سپرده | اول | اصلی، اصلاحی، ابطالی |
| ۱۳ | خدمات بیمه‌ای | فروشندگان خدمات بیمه‌ای | اول و دوم | همه |
| ۱۴ | فروش زنجیره | اشخاص فهرست زنجیره | اول | همه |
«همه» یعنی اصلی، اصلاحی، ابطالی و برگشت از فروش. فقط در صادرات، بارنامه و بورس کالا برگشت از فروش وجود ندارد. تفاوت این موضوع‌ها را در مقایسه‌ی اصلاحی، ابطالی و برگشت از فروش ببینید. فهرست کامل قواعد همه‌ی الگوها هم در راهنمای الگوهای صورتحساب الکترونیک است.
الگو و نوع صورتحساب: ارتباطشان چیست؟
غیر از الگو، نوع صورتحساب را هم انتخاب می‌کنید. نوع اول برای فروش با اطلاعات کامل خریدار است و در همه‌ی الگوها وجود دارد. نوع دوم فقط چهار الگو دارد: فروش (۱)، طلا (۳)، فرآورده‌های نفتی (۹) و خدمات بیمه‌ای (۱۳). یعنی اگر فعالیت شما صادرات، بارنامه، بورس، زنجیره یا هر الگوی دیگری است، فقط نوع اول را می‌توانید بزنید. شرح کامل در راهنمای نوع اول و راهنمای نوع دوم آمده است.
چه چیزی در هر الگو بیشتر خطا می‌دهد؟
| الگو | مهم‌ترین نکته‌ی هر الگو |
|---|---|
| فروش | الگوی پیش‌فرض است. فقط اگر الگوی اختصاصی ندارید به‌کار ببرید. |
| فروش ارز | مالیات روی حاشیه‌ی سود و کارمزد حساب می‌شود، نه کل مبلغ ارز. |
| طلا، جواهر، پلاتین | اجرت ساخت، سود و حق‌العمل جدا ثبت می‌شود و مالیات دو بخش دارد. |
| پیمانکاری | شماره‌ی قرارداد باید با کارپوشه یکی باشد. |
| قبوض خدماتی | شناسه‌ی قبض تا ۱۹ رقم و برابر شماره‌ی کارپوشه است. |
| بلیط هواپیما | نوع پرواز اجباری است و هر ردیف یک بلیط است. |
| صادرات | برای معافیت، اطلاعات کوتاژ باید با اظهارنامه یکی باشد و نرخ مالیات صفر است. |
| بارنامه | خریدار همان درخواست‌کننده‌ی حمل است که هزینه را می‌پردازد. |
| فرآورده‌های نفتی | فقط دو شرکت ملی؛ مبلغ پایه‌ی مالیات هر لیتر در برخی کالاها. |
| بورس کالا | شماره و تاریخ اعلامیه‌ی فروش و مطابقت ردیف با اعلامیه؛ فقط یک ردیف. |
| خدمات بیمه‌ای | شناسه‌ی بیمه‌نامه الزامی است؛ شناسه‌ی الحاقیه اختیاری. |
| فروش زنجیره | فروشنده، خریدار و کالا در فهرست زنجیره؛ فقط یک ردیف و نرخ مالیات صفر. |
اگر الگو را اشتباه انتخاب کردم چه می‌شود؟
سند برای «اشتباه در انتخاب الگو» جریمه یا قاعده‌ی جداگانه‌ای نمی‌گوید. چیزی که روشن است این است که قواعد همان الگو اجرا می‌شود؛ پس اگر مثلاً الگوی صادرات را برای یک فروش داخلی بزنید، نرخ مالیات صفر می‌خواهد، یا اگر الگوی بورس را بدون اعلامیه بزنید، اطلاعات اجباری کم می‌ماند. برای اصلاح:
- اگر صورتحساب هنوز ارسال نشده است، فقط الگو را در مرحله‌ی اول عوض کنید.
- اگر ارسال شده است، صورتحساب اصلاحی نمی‌تواند الگو را عوض کند؛ طبق قاعده‌ی عمومی سند، نوع و الگو در اصلاحی، ابطالی و برگشت از فروش باید با صورتحساب مرجع یکی باشد. راه درست این است که مرجع را ابطال کنید و صورتحساب تازه با الگوی درست صادر کنید.
- هر صورتحساب فقط یک‌بار می‌تواند مرجع ابطالی شود. پس پیش از ارسال دوباره الگو را بسنجید.
اشتباه‌های رایج در انتخاب الگو
| اشتباه | چرا مشکل‌ساز است؟ | چه کنید؟ |
|---|---|---|
| انتخاب الگوی اختصاصی فقط چون «شبیه» فعالیت من است | هر الگو برای گروه مشخصی است (مثلاً فرآورده‌های نفتی فقط دو شرکت ملی) | اگر مشمول نیستید، الگوی فروش را به‌کار ببرید |
| استفاده از الگوی فروش برای فعالیتی که الگوی اختصاصی دارد | اطلاعات یا محاسبه‌ی ویژه‌ی آن الگو ثبت نمی‌شود | فعالیت را با جدول بالا تطبیق دهید |
| ثبت نوع دوم برای الگویی که نوع دوم ندارد | نوع دوم فقط ۴ الگو دارد | برای بقیه نوع اول بزنید |
| برگشت از فروش در صادرات، بارنامه یا بورس | در این سه الگو برگشت از فروش وجود ندارد | موضوع اصلاحی یا ابطالی و صدور صورتحساب تازه را بررسی کنید |
| اصلاح الگو با صورتحساب اصلاحی | الگو در اصلاحی باید با مرجع یکی باشد | مرجع را ابطال و صورتحساب تازه صادر کنید |
| تصور اینکه الگوی خریدار هم باید همان باشد | الگو را فروشنده بر اساس فعالیت خودش انتخاب می‌کند | اگر خریدارید، فقط اطلاعات صورتحساب دریافتی را بررسی کنید |
اگر خریدار هستید
الگو را فروشنده انتخاب می‌کند و شما نمی‌توانید آن را تغییر دهید. در صورتحساب دریافتی می‌توانید ببینید با کدام الگو صادر شده و همان را با فعالیت فروشنده بسنجید. اگر الگو با آنچه خریده‌اید نمی‌خواند (مثلاً بلیط هواپیما با الگوی فروش)، پیش از تأیید از فروشنده بپرسید. اینکه اعتبار مالیاتی برای کدام صورتحساب قابل‌استفاده است، به قانون و نوع صورتحساب بستگی دارد و در این مقاله نیست.
مراحل انتخاب الگو در پنل تیپینتا
- مرحله‌ی «کد اقتصادی، الگو و نوع سند» را باز کنید.
- شماره اقتصادی فروشنده را انتخاب کنید.
- الگو را از فهرست الگوها بر اساس فعالیت خودتان انتخاب کنید. هر الگو با نام خودش آمده است.
- نوع (اول یا دوم) و موضوع را مشخص کنید. با تغییر الگو، نوع‌های مجاز هم تغییر می‌کنند.
- در مراحل بعد اطلاعات اختصاصی همان الگو را پر کنید و پیش از ارسال بازبینی کنید.
پرسش‌های متداول
صورتحساب الکترونیک چند الگو دارد؟
سند فنی ۱۲ الگوی تعریف‌شده دارد. شماره‌ها تا ۱۴ می‌رود، اما شماره‌های ۱۰ و ۱۲ در این نسخه‌ی سند تعریف نشده‌اند.
اگر فعالیتم الگوی اختصاصی ندارد چه الگویی بزنم؟
الگوی فروش (الگوی ۱). سند آن را الگوی عمومی ثبت فروش همه‌ی فروشندگان کالا و خدمت معرفی می‌کند.
الگو را چه کسی انتخاب می‌کند؟
فروشنده، هنگام صدور صورتحساب. خریدار آن را تغییر نمی‌دهد.
می‌توانم برای دو فعالیت مختلف از دو الگو استفاده کنم؟
برداشت ما این است که الگو بخشی از مشخصات هر صورتحساب است و برای هر صورتحساب جدا انتخاب می‌شود. سند صریحاً درباره‌ی ترکیب فعالیت‌ها توضیح نمی‌دهد؛ با حسابدار تطبیق دهید.
الگو را بعد از ارسال می‌توانم عوض کنم؟
با اصلاحی خیر. الگو در اصلاحی، ابطالی و برگشت از فروش باید با مرجع یکی باشد. باید مرجع را ابطال و صورتحساب تازه با الگوی درست صادر کنید.
کدام الگوها نوع دوم دارند؟
فروش، طلا و جواهر، فرآورده‌های نفتی و خدمات بیمه‌ای. بقیه فقط نوع اول دارند.
کدام الگوها برگشت از فروش ندارند؟
صادرات، بارنامه و بورس کالا.
آیا هر شرکتی می‌تواند از الگوی فرآورده‌های نفتی یا زنجیره استفاده کند؟
خیر. الگوی فرآورده‌های نفتی فقط برای دو شرکت ملی است و الگوی زنجیره فقط برای اشخاص و کالاهای موجود در فهرست زنجیره.
از کجا بفهمم مشمول الگوی اختصاصی هستم؟
از اطلاعیه‌های رسمی سازمان امور مالیاتی و اداره‌ی مالیاتی خودتان. سند فنی فهرست مشمولان را نمی‌دهد.
جمع‌بندی
اگر فعالیت شما یکی از ۱۱ حالت ویژه است، همان الگو را به‌کار ببرید؛ در غیر این صورت الگوی فروش (۱) را. نوع دوم فقط چهار الگو دارد و صادرات، بارنامه و بورس برگشت از فروش ندارند. اگر الگو را اشتباه زدید، اصلاحی کمک نمی‌کند؛ مرجع را ابطال و صورتحساب تازه صادر کنید. پیش از ارسال، الگو را با جدول بالا تطبیق دهید. این مقاله مشاوره‌ی مالیاتی نیست؛ برای موارد خاص با حسابدار و اطلاعیه‌ی رسمی سازمان تطبیق دهید. مهلت و جریمه‌ی ارسال را در مقاله‌ی ماده ۹ ببینید. اگر صورتحساب‌های زیادی دارید، ارسال گروهی با اکسل را هم ببینید.
نظرات ۰
هنوز نظری ثبت نشده است. اولین نفر باشید!
