صورتحساب الکترونیک فروش زنجیره (الگوی چهاردهم): راهنمای کامل
الگوی فروش زنجیره فقط برای اشخاص فهرست زنجیره است. فهرست سه‌تایی، یک ردیف کالا، نرخ مالیات صفر، حق‌العمل‌کاری و اشتباه‌های رایج را با مثال ببینید.
آخرین بروزرسانی:
«فروش زنجیره» نام یک الگوی ویژه در سامانه مؤدیان است که فقط برای فروش کالاهایی به‌کار می‌رود که در یک زنجیره‌ی مشخص و قانونی دست‌به‌دست می‌شوند. اگر شماره اقتصادی شما در این زنجیره نیست، این الگو را نمی‌توانید استفاده کنید؛ و اگر هست، قاعده‌های آن با فروش عادی فرق دارد: فروشنده، خریدار و کالا باید در «فهرست زنجیره» باشند، فقط یک ردیف کالا مجاز است و نرخ مالیات بر ارزش افزوده صفر است. این مقاله، صورتحساب الکترونیک الگوی فروش زنجیره یا «الگوی چهاردهم» را ساده توضیح می‌دهد: برای چه کسانی است، چه چیزهایی باید در فهرست باشد، حق‌العمل‌کاری چه تغییری می‌دهد و کجا اشتباه پیش می‌آید.
قواعد این مقاله از سند فنی سامانه مؤدیان (نسخه‌ی ۷٫۹، تیر ۱۴۰۵) است. مبلغ‌های مثال‌ها فرضی‌اند. سند خودِ فهرست زنجیره را توضیح نمی‌دهد و محتوایش را نمی‌گوید؛ جاهایی هم که ساکت است با «برداشت ما» مشخص شده‌اند. اگر هنوز با کلیات آشنا نیستید، اول صورتحساب الکترونیک چیست؟ را بخوانید.
صورتحساب الکترونیک فروش زنجیره چیست؟
الگو در سامانه مؤدیان یعنی قالب و قواعد صورتحساب. سند الگوی فروش زنجیره را اینطور تعریف می‌کند: مخصوص فروش کالاهای زنجیره توسط اشخاص زنجیره، مطابق آیین‌نامه‌ی اجرایی موضوع تبصره‌ی (۵) ماده‌ی ۱۷ قانون مالیات بر ارزش افزوده. یعنی اینجا فعالیت شما به‌تنهایی کافی نیست؛ شماره اقتصادی شما و کالایی که می‌فروشید باید در فهرستی ثبت شده باشد که طبق آن آیین‌نامه تعیین می‌شود. اینکه چه کالاهایی و چه اشخاصی در فهرست‌اند، در سند نیامده و از اطلاعیه‌ها و سامانه‌ی رسمی سازمان امور مالیاتی باید پیگیری شود. این مقاله حدس نمی‌زند چه کالایی «زنجیره‌ای» است.
برای دیدن جای این الگو در میان همه‌ی الگوها، راهنمای الگوهای صورتحساب الکترونیک و راهنمای انتخاب الگوی مناسب فعالیت شما را ببینید. اگر فروش عادی دارید، الگوی فروش برای شماست.
چه کسانی از الگوی فروش زنجیره استفاده می‌کنند؟
اشخاصی که شماره اقتصادی‌شان در فهرست اشخاص زنجیره آمده و کالایی را می‌فروشند که آن هم در همان فهرست است. سند صریح می‌گوید در همه‌ی موضوع‌ها (اصلی، اصلاحی، برگشت از فروش و ابطالی) شماره اقتصادی فروشنده «حتماً» باید در فهرست اشخاص زنجیره باشد. اگر شماره اقتصادی شما در فهرست نیست، این الگو برایتان مجاز نیست و فروش را با الگوی مناسب دیگر ثبت می‌کنید؛ در صورت تردید با اداره‌ی امور مالیاتی خود تماس بگیرید.
فهرست زنجیره چیست و چه چیزهایی باید در آن باشد؟
«فهرست زنجیره» همان فهرست موضوع تبصره‌ی ۵ ماده‌ی ۱۷ است. سند چند کنترل روی آن تعریف کرده که خلاصه‌اش این است:
| چه چیزی باید در فهرست باشد | در کدام موضوع‌ها |
|---|---|
| شماره اقتصادی فروشنده | اصلی، اصلاحی، برگشت از فروش و ابطالی |
| شماره اقتصادی خریدار | اصلی (در صورتحساب اصلی حتماً باید در فهرست باشد) |
| ترکیب سه‌گانه‌ی «شماره اقتصادی فروشنده، شماره اقتصادی خریدار، شناسه کالا» | اصلی، اصلاحی و برگشت از فروش |
| ترکیب چهارگانه‌ی «حق‌العمل‌کار، فروشنده، خریدار، شناسه کالا» | اگر فروش به‌صورت حق‌العمل‌کاری است: اصلی، اصلاحی و برگشت از فروش |
نکته‌ی عملی: کنترل سه‌گانه یعنی فقط «هر سه تا جدا جدا در فهرست باشند» کافی نیست؛ سند می‌گوید شناسه کالا باید در یکی از ردیف‌های سه‌گانه‌ی فهرست، کنار همان فروشنده و همان خریدار آمده باشد. مثلاً اگر کالا را به خریدار دیگری می‌فروشید که با شما در یک ردیف نیست، همان صورتحساب مشکل پیدا می‌کند. پیش از صدور، ترکیب را با فهرست خودتان تطبیق دهید. برای ابطالی، سند کنترل ردیف کالا را نام نبرده است؛ همین‌قدر می‌دانیم که شماره اقتصادی فروشنده در ابطالی هم باید در فهرست باشد.
عضویت در فهرست را خود سامانه‌ی مؤدیان می‌سنجد. در پنل یا هر نرم‌افزار دیگری، تطبیق پیش از ارسال با خودتان است؛ فهرست را از سازمان یا همان‌جایی که به شما اعلام شده نگه دارید.
فقط یک ردیف کالا
در فروش زنجیره (و در بورس کالا) فروشنده «صرفاً» مجاز است یک ردیف شناسه‌ی کالا در صورتحساب بفرستد. اگر چند کالا فروخته‌اید، به ازای هر کدام صورتحساب جدا صادر کنید. این بی‌شباهت به الگوی بورس کالا نیست و یکی از اشتباه‌های رایج، ثبت چند ردیف در یک صورتحساب است. شناسه‌ی کالا ۱۳ رقم است و با ابزار جستجوی شناسه کالا و خدمت پیدا می‌شود؛ اگر خطا گرفتید، راهنمای خطاهای شناسه کمک می‌کند.
نرخ مالیات بر ارزش افزوده در فروش زنجیره
سند می‌گوید نرخ مالیات بر ارزش افزوده در صورتحساب‌های الگوی صادرات، بورس کالا و فروش زنجیره برابر صفر است. پس در هر ردیف نرخ صفر ثبت می‌شود و مبلغ مالیات هم صفر است. پنل تیپینتا هم نرخ غیر از صفر را در این الگو خطا می‌گیرد و در مرحله‌ی اقلام یادآوری می‌کند «نرخ مالیات صفر است».
مالیات موضوع ماده‌ی ۱۷ هم در این الگو اختیاری است و طبق سند باید کوچک‌تر یا مساوی جمع مالیات بر ارزش افزوده‌ی صورتحساب باشد. برداشت ما این است که چون جمع مالیات در این الگو صفر است، مقدار قابل‌قبول برای آن هم صفر می‌شود؛ سند این نتیجه را صریح ننوشته، پس اگر مورد خاصی دارید با حسابدارتان تطبیق دهید. توضیح کلی در مالیات بر ارزش افزوده و سایر عوارض در صورتحساب آمده است.
اطلاعات خریدار در فروش زنجیره
- صورتحساب اصلی: ثبت شماره اقتصادی خریدار الزامی است و باید در فهرست زنجیره باشد. در فروش عادی نوع اول اینطور نیست؛ اینجا یکی از وجه تمایزهای الگوست.
- اصلاحی، ابطالی و برگشت از فروش: طبق قاعده‌ی عمومی سند، همه‌ی اطلاعات خریدار «خارج از الگو» است و قابل اصلاح نیست؛ همان صورتحساب مرجع مبنا می‌ماند.
- برای تغییر خریدار یا شناسه‌ی کالا، باید مرجع را ابطال و صورتحساب تازه صادر کنید.
موضوع‌های مجاز
الگوی فروش زنجیره محدودیتی در موضوع ندارد (برخلاف صادرات، بارنامه و بورس): اصلاحی، ابطالی و برگشت از فروش هم مجازند. نوع و الگو در این سه موضوع باید با صورتحساب مرجع یکی باشد و شماره منحصربه‌فرد مالیاتی مرجع درج شود؛ نرخ مالیات هم نسبت به مرجع قابل تغییر نیست. هر صورتحساب فقط یک‌بار می‌تواند مرجع ابطالی شود. تفاوت‌ها را در مقایسه‌ی اصلاحی، ابطالی و برگشت از فروش ببینید.
فقط نوع اول
الگوی فروش زنجیره در نوع دوم تعریف نشده است؛ نوع دوم فقط چهار الگو دارد (فروش، طلا، فرآورده‌های نفتی، خدمات بیمه‌ای). پس این الگو را فقط در صورتحساب نوع اول می‌توانید بزنید. تفاوت‌های دو نوع در راهنمای نوع دوم آمده است.
فروش زنجیره به‌صورت حق‌العمل‌کاری
گاهی فروش از طریق حق‌العمل‌کار انجام می‌شود: کسی که کالا را به نام خود، به حساب «آمر» (صاحب کالا) می‌فروشد. سند برای این حالت قواعد جدا دارد:
- اگر صورتحساب را حق‌العمل‌کار صادر می‌کند، شماره اقتصادی آمر هم باید جزو شماره‌های اقتصادی اشخاص زنجیره باشد.
- شناسه‌ی کالا باید در یکی از ردیف‌های چهارگانه‌ی فهرست (که حق‌العمل‌کار هم در آن هست) وجود داشته باشد.
- برای صورتحساب اصلی به این روش، سه شرط باید برقرار باشد: ترکیب چهارگانه‌ی آمر، حق‌العمل‌کار، خریدار و کالا در فهرست باشد؛ قرارداد فروش از نوع حق‌العمل‌کاری بین حق‌العمل‌کار و آمر در کارپوشه ثبت و تأیید شده باشد؛ و «شماره قرارداد معامله از طریق شخص ثالث» (که در این حالت اجباری است) همان شماره‌ی گرفته‌شده از کارپوشه باشد.
سند در دو جا ترکیب چهارگانه را کمی متفاوت می‌نویسد (یک جا «حق‌العمل‌کار، فروشنده، خریدار، کالا» و جای دیگر «آمر، حق‌العمل‌کار، خریدار، کالا»). برداشت ما این است که «فروشنده» و «آمر» یک نقش‌اند، ولی نقش هر طرف را با راهنمای رسمی و قراردادتان تطبیق دهید. شماره‌ی قرارداد ۱۲ نویسه است و سند نمی‌گوید در کارپوشه چگونه ثبت می‌شود؛ آن را از کارپوشه بردارید.
مثال عددی
همه‌ی عددها فرضی‌اند و فقط برای فهم منطق‌اند.
| مورد | مقدار |
|---|---|
| تعداد | ۲۰۰ واحد |
| مبلغ هر واحد (فرضی) | ۲۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال |
| مبلغ کل قبل از تخفیف | ۵٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال |
| تخفیف | ۰ |
| نرخ مالیات بر ارزش افزوده | ۰٪ |
| مبلغ مالیات | ۰ ریال |
| مبلغ کل صورتحساب | ۵٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال |
بررسی: ۲۰۰ × ۲۵٬۰۰۰٬۰۰۰ = ۵ میلیارد ریال و مالیات صفر است. اگر در همین مثال نرخ ۱۰٪ بزنید، الگو آن را قبول نمی‌کند. اگر کالا را در دو ردیف ثبت کنید یا کالای فروخته‌شده کنار این فروشنده و خریدار در فهرست نباشد، باز مشکل پیدا می‌کنید.
روش تسویه
روش تسویه در همه‌ی الگوها اجباری است و در نوع اول می‌توانید نقدی، نسیه یا نقدی/نسیه انتخاب کنید. سند حالت ویژه‌ای برای فروش زنجیره ندارد؛ برداشت ما این است که قاعده‌ی عمومی اجرا می‌شود. شرح روش‌ها در روش تسویه در صورتحساب الکترونیک آمده است.
اگر خریدار کالای زنجیره‌ای هستید
- در صورتحساب اصلی، شماره اقتصادی شما الزاماً ثبت می‌شود و باید در فهرست زنجیره باشد. اگر نیست، پیش از معامله با فروشنده و اداره‌ی مالیاتی تطبیق دهید.
- مالیات بر ارزش افزوده‌ی این صورتحساب صفر است. برداشت ما این است که از همین محل مبلغ مالیاتی برای اعتبار مالیاتی شما نمی‌ماند؛ اگر چیز دیگری مدنظر دارید با حسابدارتان بررسی کنید.
- مبلغ و کالا را با سفارش‌تان بسنجید. اگر کالا یا خریدار اشتباه ثبت شده، اصلاح مستقیم ممکن نیست و فروشنده باید مرجع را ابطال و صورتحساب تازه بزند.
مراحل صدور در پنل تیپینتا
- کد اقتصادی، الگو و نوع سند: شماره اقتصادی فروشنده را انتخاب کنید، «فروش زنجیره» را به‌عنوان الگو بگذارید، نوع اول و موضوع را مشخص کنید.
- طرفین معامله: شماره اقتصادی خریدار را وارد کنید (در صورتحساب اصلی الزامی است).
- اقلام کالا و خدمات: فقط یک ردیف بنویسید: شناسه‌ی کالا، تعداد، مبلغ و تخفیف. نرخ مالیات باید صفر باشد.
- اطلاعات پرداخت: روش تسویه را انتخاب کنید.
- بازبینی و ثبت: ترکیب فروشنده، خریدار و کالا را یک بار دیگر با فهرست زنجیره بسنجید و ارسال کنید. پیگیری وضعیت: راهنمای وضعیت صورتحساب.
اشتباه‌های رایج در الگوی فروش زنجیره
| اشتباه | چرا مشکل‌ساز است؟ | چه کنید؟ |
|---|---|---|
| فروشنده‌ای که در فهرست زنجیره نیست | شماره اقتصادی فروشنده باید در فهرست باشد | الگوی مناسب دیگر را به‌کار ببرید یا با اداره‌ی مالیاتی تطبیق دهید |
| خالی گذاشتن شماره اقتصادی خریدار در صورتحساب اصلی | در صورتحساب اصلی الزامی است | شماره اقتصادی ۱۱ یا ۱۴ رقمی خریدار را بنویسید |
| خریدار خارج از فهرست | در صورتحساب اصلی خریدار باید در فهرست باشد | خریدار را با فهرست تطبیق دهید |
| کالایی که کنار این فروشنده و خریدار در فهرست نیست | شناسه باید در یکی از ردیف‌های سه‌گانه باشد | ترکیب را با فهرست بسنجید |
| چند ردیف کالا در یک صورتحساب | فقط یک ردیف مجاز است | برای هر کالا صورتحساب جدا بزنید |
| نرخ مالیات غیر از صفر | نرخ در این الگو برابر صفر است | نرخ را صفر بگذارید |
| حق‌العمل‌کاری بدون ثبت قرارداد در کارپوشه | قرارداد باید ثبت و تأیید و شماره‌اش درج شده باشد | قرارداد را در کارپوشه ثبت و تأیید کنید و شماره را بردارید |
| شماره اقتصادی آمر خارج از فهرست در فروش حق‌العمل‌کاری | آمر هم باید جزو اشخاص زنجیره باشد | آمر را با فهرست تطبیق دهید |
| تلاش برای صدور در نوع دوم | این الگو در نوع دوم تعریف نشده است | نوع اول را انتخاب کنید |
| اصلاح خریدار یا کالا با اصلاحی | این اقلام غیرقابل اصلاح‌اند | مرجع را ابطال و صورتحساب تازه بزنید |
پرسش‌های متداول
الگوی فروش زنجیره چیست؟
الگوی ویژه‌ی فروش کالاهای زنجیره توسط اشخاص زنجیره، طبق آیین‌نامه‌ی تبصره‌ی ۵ ماده‌ی ۱۷ قانون مالیات بر ارزش افزوده. فقط نوع اول دارد.
چه کسی می‌تواند از این الگو استفاده کند؟
کسی که شماره اقتصادی‌اش در فهرست اشخاص زنجیره است و کالایی را می‌فروشد که در همان فهرست، کنار همان خریدار آمده باشد.
فهرست زنجیره را از کجا بگیرم؟
سند فهرست را توضیح نمی‌دهد و محتوایش را نمی‌گوید. از سازمان امور مالیاتی و اطلاعیه‌های رسمی آن پیگیری کنید.
نرخ مالیات در فروش زنجیره چند درصد است؟
صفر. نرخ مالیات بر ارزش افزوده در این الگو، مثل صادرات و بورس کالا، برابر صفر است.
می‌توانم چند کالا در یک صورتحساب بنویسم؟
خیر. فقط یک ردیف شناسه‌ی کالا مجاز است.
شماره اقتصادی خریدار الزامی است؟
در صورتحساب اصلی بله و باید در فهرست زنجیره باشد. در اصلاحی، ابطالی و برگشت از فروش اطلاعات خریدار خارج از الگو است.
حق‌العمل‌کاری در فروش زنجیره چه شرایطی دارد؟
شماره اقتصادی آمر باید در فهرست باشد، ترکیب چهارگانه‌ی طرفین و کالا در فهرست بیاید، قرارداد حق‌العمل‌کاری در کارپوشه ثبت و تأیید شود و شماره‌ی قرارداد در صورتحساب اصلی درج شود.
برگشت از فروش یا اصلاحی در این الگو ممکن است؟
بله. هر چهار موضوع مجازند.
الگوی فروش زنجیره در نوع دوم هم هست؟
خیر. فقط در نوع اول وجود دارد.
جمع‌بندی
الگوی فروش زنجیره را با چهار چیز بشناسید: فقط نوع اول؛ فروشنده، خریدار و کالا باید کنار هم در فهرست زنجیره باشند؛ فقط یک ردیف کالا و نرخ مالیات صفر؛ و در صورتحساب اصلی شماره اقتصادی خریدار الزامی است. اگر از حق‌العمل‌کار استفاده می‌کنید، قرارداد کارپوشه و شماره‌اش هم لازم است. پیش از ارسال ترکیب طرفین و کالا را با فهرست بسنجید؛ این بیشترین جای خطاست. این مقاله مشاوره‌ی مالیاتی نیست؛ برای فهرست، شمول و موارد خاص با حسابدار و اطلاعیه‌ی رسمی سازمان امور مالیاتی تطبیق دهید. مهلت و جریمه‌ی ارسال را در مقاله‌ی ماده ۹ ببینید.
الگوهای نزدیک را هم ببینید: الگوی صادرات و الگوی بورس کالا که آن‌ها هم نرخ مالیات صفر دارند.
نظرات ۰
هنوز نظری ثبت نشده است. اولین نفر باشید!
