روش تسویه در صورتحساب الکترونیک: نقدی، نسیه یا نقدی/نسیه؟ راهنمای کامل
روش تسویه در صورتحساب الکترونیک را با مثال عددی یاد بگیرید: تفاوت نقدی، نسیه و نقدی/نسیه، فرمول مبلغ نقدی و نسیه، قاعده‌ی نوع دوم و سوم و خطاهای رایج.
فرض کنید کالایی به مبلغ ۱۰۰ میلیون ریال (پیش از مالیات) به یک فروشگاه فروخته‌اید. مشتری همان لحظه ۴۰ میلیون ریال می‌دهد و بقیه را بعداً. موقع صدور صورتحساب یک پرسش جلوی شماست: روش تسویه را چه بگذارم؟ نقدی، نسیه یا ترکیبی؟ این انتخاب فقط یک خانه‌ی کشویی نیست؛ چند فیلد دیگر را هم تعیین می‌کند و ثبت نادرستش می‌تواند صورتحساب را با خطا روبه‌رو کند.
اگر هنوز با ساختار کلی سند آشنا نیستید، اول صورتحساب الکترونیک چیست؟ را بخوانید. اینجا فقط درباره‌ی روش تسویه در صورتحساب الکترونیک حرف می‌زنیم و قواعدی که می‌آوریم از سند فنی سامانه مؤدیان (نسخه‌ی ۷٫۹، تیر ۱۴۰۵) است.
روش تسویه در صورتحساب الکترونیک یعنی چه؟
سند فنی روش تسویه را این‌طور تعریف می‌کند: «روش دریافت یا پرداخت مانده‌ی حساب مورد تأیید خریدار و فروشنده (ثمن معامله)». در داده‌ی صورتحساب (فایل JSON) این قلم با نام setm و یک رقم ثبت می‌شود. سند فقط کدها و قواعد را می‌گوید؛ معنی «نقدی» و «نسیه» همان معنی رایج در معامله است: پرداخت در زمان معامله، یا پرداخت در آینده.
| کد | روش | یعنی | فیلدهای وابسته |
|---|---|---|---|
| ۱ | نقدی | کل مبلغ در زمان معامله پرداخت می‌شود | فیلد تسویه‌ی اضافه‌ای لازم نیست |
| ۲ | نسیه | کل مبلغ بعداً پرداخت می‌شود | مبلغ پرداختی (pv) صفر است |
| ۳ | نقدی/نسیه | بخشی همین حالا، بخشی بعداً | cap و insp اجباری‌اند |
روش اول: نقدی (کد ۱)
ساده‌ترین حالت است. کل بهای معامله در همان زمان پرداخت شده، پس همین‌که کد ۱ را انتخاب کنید، کار تسویه تمام است. اگر بخواهید جزئیات پرداخت را هم ثبت کنید، چهار قلم داریم:
- روش پرداخت (
pmt): چک ۱، تهاتر ۲، وجه نقد ۳، POS ۴، درگاه پرداخت اینترنتی ۵، کارت به کارت ۶، انتقال به حساب ۷ و سایر ۸. - شماره پیگیری (
trn) و تاریخ پرداخت (pdt). - مبلغ پرداختی (
pv): طبق سند باید از مجموع صورتحساب بیشتر نباشد و می‌تواند صفر یا بزرگ‌تر از صفر باشد.
اجباری یا اختیاری بودن این فیلدها به الگوی صورتحساب بستگی دارد؛ سند برای هرکدام می‌نویسد «با توجه به الگو تعیین می‌شود». در پنل تیپینتا اطلاعات پرداخت برای نوع اول اختیاری است، ولی اگر وارد کنید، «روش پرداخت» و «مبلغ پرداختی» هر دو لازم‌اند.
روش دوم: نسیه (کد ۲)
فروش نسیه یعنی در زمان صدور، هنوز پولی جابه‌جا نشده است. مثلاً توزیع‌کننده‌ای کالا را برای یک فروشگاه می‌فرستد و تسویه‌ی کل مبلغ را به بعد موکول می‌کند. قاعده‌ی سند روشن است: در صورتحساب با روش تسویه‌ی نسیه، مبلغ پرداختی (pv) برابر صفر است. پنل تیپینتا هم در این حالت اطلاعات پرداخت را ثبت نمی‌کند، تا ناهم‌خوانی پیش نیاید.
روش سوم: نقدی/نسیه (کد ۳) و دو فرمول سند
وقتی بخشی از مبلغ را همان لحظه می‌گیرید و بقیه را بعداً، کد ۳ را انتخاب می‌کنید. اینجا سند دو فیلد را اجباری می‌کند: «مبلغ پرداختی نقدی» (cap) و «مبلغ نسیه» (insp). قواعدشان این‌هاست:
- هر دو باید بزرگ‌تر از صفر باشند.
- هرکدام باید از مجموع صورتحساب کوچک‌تر باشد.
- مبلغ نقدی = مجموع صورتحساب − سایر مالیات و عوارض − مالیات بر ارزش افزوده − مبلغ نسیه.
- مبلغ نسیه = مجموع صورتحساب − سایر مالیات و عوارض − مالیات بر ارزش افزوده − مبلغ نقدی.
معنی ساده‌ی دو فرمول آخر: نقدی و نسیه را روی مبلغ پیش از مالیات (پس از تخفیف) تقسیم می‌کنید، نه روی جمع کل. جمع این دو با مالیات و عوارض، دقیقاً جمع کل صورتحساب می‌شود.
مثال عددی: ۴۰ میلیون الان، بقیه بعداً
همان فروش ابتدای مقاله را حساب کنیم. نرخ ۱۰٪ مالیات بر ارزش افزوده فقط برای مثال است؛ نرخ روز را از اطلاعیه‌ی رسمی سازمان امور مالیاتی بگیرید. فرمول مالیات هر ردیف را در مالیات بر ارزش افزوده و سایر عوارض در صورتحساب ببینید.
| قلم | مبلغ (ریال) |
|---|---|
| مبلغ پس از تخفیف | ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| مالیات بر ارزش افزوده (فرضی ۱۰٪) | ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| سایر مالیات و عوارض | ۰ |
| مجموع صورتحساب | ۱۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
مبلغ پرداختی نقدی (cap) | ۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
مبلغ نسیه (insp) = ۱۱۰ − ۰ − ۱۰ − ۴۰ (میلیون) | ۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
بررسی: ۴۰ + ۶۰ + ۱۰ + ۰ = ۱۱۰ میلیون، یعنی برابر مجموع صورتحساب. هر دو مبلغ هم بزرگ‌تر از صفر و کوچک‌تر از ۱۱۰ میلیون‌اند. اگر اشتباهاً ۴۰ و ۷۰ بنویسید، جمع به ۱۲۰ می‌رسد و رابطه‌ی سند برقرار نیست.
سند برای هر ردیف کالا یا خدمت هم «سهم نقدی از پرداخت» (cop) و «سهم مالیات بر ارزش افزوده از پرداخت» (vop) را تعریف کرده است: cop = (مبلغ کل ردیف × مبلغ نقدی) ÷ مجموع مبلغ پس از تخفیف و vop = (مالیات ارزش افزوده‌ی ردیف × مبلغ نقدی) ÷ مجموع مبلغ پس از تخفیف. در یک فاکتور یک‌ردیفه‌ی مثال ما: cop = (۱۱۰ × ۴۰) ÷ ۱۰۰ = ۴۴ و vop = (۱۰ × ۴۰) ÷ ۱۰۰ = ۴ میلیون ریال. اجباری بودن این دو فیلد هم مثل بقیه به الگو بستگی دارد.
کدام نوع و الگو اجازه‌ی انتخاب می‌دهد؟
- نوع اول: هر سه روش ممکن است. جزئیاتش در صورتحساب الکترونیک نوع اول آمده است.
- نوع دوم و سوم: سند می‌گوید روش تسویه «نقدی» است. در نوع دوم حتی ثبت اطلاعات خریدار الزامی نیست و کل مبلغ نقدی تلقی می‌شود. پس نسیه یا ترکیبی ندارید؛ در پنل تیپینتا هم این فیلد برای این دو نوع مقداردهی نمی‌شود. بیشتر بخوانید: نوع دوم و نوع سوم.
- الگوهای فروش ارز، بلیت هواپیما، صادرات، قبوض خدماتی و بورس اوراق بهادار (مبتنی بر کالا): سند صراحتاً می‌نویسد ثبت نقدی، نسیه و نقدی/نسیه در این الگوها امکان‌پذیر است و در تذکر همان جدول می‌افزاید این بند از تاریخ لازم‌الاجرا شدن قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان، با رعایت قوانین و مقررات مربوطه بلامانع است. اگر در این الگوها کار می‌کنید، متن بند را در سند و قوانین مربوط بخوانید. برای نمای کلی الگوها به راهنمای الگوهای صورتحساب الکترونیک سر بزنید.
کدام روش به کدام کسب‌وکار می‌خورد؟ سه سناریو
| سناریو | روش تسویه | چرا |
|---|---|---|
| تأمین‌کننده‌ای کالا را به شرکتی می‌فروشد و مبلغ هنگام تحویل واریز می‌شود | نقدی (۱) | کل مبلغ در زمان معامله پرداخت شده است |
| توزیع‌کننده‌ای برای فروشگاه‌ها فاکتور با تسویه‌ی ۶۰ روزه می‌زند | نسیه (۲) | در زمان صدور چیزی پرداخت نشده؛ pv صفر است |
| پیمانکاری ۴۰٪ پیش‌پرداخت می‌گیرد و بقیه را بعد از تحویل | نقدی/نسیه (۳) | دو بخش دارد؛ cap و insp را بنویسید |
| فروشگاهی که مشتری عادی با کارتخوان پرداخت می‌کند | نقدی؛ بدون انتخاب | در نوع دوم و سوم تسویه همیشه نقدی است |
خطاهای رایج روش تسویه و راه رفعشان
این موارد از قواعد سند می‌آیند و پنل تیپینتا پیش از ارسال آن‌ها را بررسی می‌کند:
| خطا | علت | راه رفع |
|---|---|---|
| روش تسویه نامعتبر | مقداری غیر از ۱، ۲ و ۳ ثبت شده | یکی از سه کد مجاز را بگذارید |
| نقدی/نسیه بدون یکی از دو مبلغ | در کد ۳ هر دو فیلد اجباری‌اند | cap و insp را هر دو بنویسید |
| مبلغ نقدی یا نسیه صفر است | هر دو باید بزرگ‌تر از صفر باشند | اگر یکی صفر است، عملاً نقدی (۱) یا نسیه (۲) است؛ همان را انتخاب کنید |
| مبلغ نقدی یا نسیه بزرگ‌تر یا مساوی جمع کل | باید از مجموع صورتحساب کوچک‌تر باشد؛ معمولاً مالیات را در تقسیم لحاظ نکرده‌اید | تقسیم را روی مبلغ پیش از مالیات انجام دهید |
| رابطه‌ی نقدی و نسیه برقرار نیست | مجموع این دو با مالیات و عوارض برابر جمع کل نیست | یکی را با فرمول سند از دیگری حساب کنید |
| مبلغ پرداختی در نسیه صفر نیست | در روش نسیه pv باید صفر باشد | اطلاعات پرداخت را حذف کنید |
| روش تسویه در نوع دوم یا سوم | نقدی بودنش از پیش فرض شده است | فیلد را خالی بگذارید |
در پنل تیپینتا چطور ثبت می‌کنید؟
- نوع اول، الگو و موضوع صورتحساب را انتخاب و اقلام را وارد کنید.
- به مرحله‌ی «روش تسویه» بروید. برای نوع اول انتخاب یکی از سه حالت لازم است.
- اگر «نقدی/نسیه» را انتخاب کنید، دو فیلد «مبلغ پرداختی نقدی» و «مبلغ نسیه» ظاهر می‌شود و یادآوری می‌بینید که جمع این دو باید برابر مبلغ پس از تخفیف (مبلغ کل − مالیات − سایر عوارض) باشد.
- اگر «نسیه» را انتخاب کنید، اطلاعات پرداخت ثبت نمی‌شود، چون مبلغ پرداختی باید صفر باشد.
- در مرحله‌ی مرور پایانی، روش تسویه را یک بار دیگر ببینید و بعد ارسال کنید.
پرسش‌های متداول
آیا فروش نسیه در صورتحساب نوع دوم ممکن است؟
خیر. طبق سند، در نوع دوم و سوم روش تسویه نقدی است. اگر فروش شما نسیه است، باید صورتحساب نوع اول صادر شود.
مبلغ نقدی را با مالیات حساب کنم یا بدون آن؟
بدون مالیات. طبق فرمول سند، مبلغ نقدی از «جمع کل − مالیات بر ارزش افزوده − سایر مالیات و عوارض − مبلغ نسیه» به دست می‌آید؛ یعنی تقسیم روی مبلغ پیش از مالیات است.
پرداخت با چک نقدی حساب می‌شود یا نسیه؟
سند «چک» را فقط در فهرست روش‌های پرداخت (pmt) آورده و درباره‌ی نقدی یا نسیه شمردن آن چیزی نمی‌گوید. تصمیم را با حسابدارتان و مفاد قرارداد تطبیق دهید.
اگر یکی از دو مبلغ صفر شود چه باید کرد؟
در کد ۳ هر دو مبلغ باید بزرگ‌تر از صفر باشند. اگر کل مبلغ همان لحظه پرداخت شده، نقدی (۱) و اگر هیچ‌چیز پرداخت نشده، نسیه (۲) را انتخاب کنید.
جمع‌بندی
روش تسویه سه حالت دارد و فقط حالت سوم کار اضافه می‌خواهد: دو مبلغ بزرگ‌تر از صفر که همراه مالیات و عوارض، مجموع صورتحساب را بسازند. پیش از ارسال یک بار حساب کنید: نقدی + نسیه + مالیات و عوارض = جمع کل. برای ادامه، نوع اول، نوع دوم و نوع سوم را ببینید و برای قواعد هر الگو به راهنمای الگوها برگردید. این مقاله مشاوره‌ی مالیاتی یا حسابداری نیست؛ برای موارد خاص با حسابدار و اطلاعیه‌ی رسمی سازمان امور مالیاتی تطبیق دهید.
نظرات ۰
هنوز نظری ثبت نشده است. اولین نفر باشید!