الگوهای صورتحساب الکترونیک؛ راهنمای کامل ۱۲ الگو در سامانه مؤدیان
دوازده الگوی صورتحساب الکترونیک را بشناسید: فروش، فروش ارز، طلا، پیمانکاری، قبوض، بلیط هواپیما، صادرات، بارنامه، فرآورده‌های نفتی، بورس، بیمه و زنجیره؛ مخاطب، فیلدهای ویژه و نوع مجاز هر الگو.
وقتی می‌خواهید در سامانه مؤدیان صورتحساب بفرستید، قبل از هر چیز باید یک تصمیم بگیرید: الگوی صورتحساب چه باشد؟ فروش؟ صادرات؟ بارنامه؟ طلا؟ انتخاب اشتباه یعنی فیلدهای اجباری متفاوت، قواعد کنترلی دیگر و در نهایت رد شدن صورتحساب. در این راهنمای کامل، هر ۱۲ الگوی صورتحساب الکترونیک را بر اساس سند فنی سامانه مؤدیان (نسخه‌ی ۷٫۹) مرور می‌کنیم: هر الگو برای چه کسی است، چه نکته‌های اختصاصی دارد و کدام در نوع اول یا دوم مجاز است.
inp نوشته می‌شود و نشان می‌دهد صورتحساب مربوط به کدام فعالیت است. ۱۲ الگو داریم: فروش، فروش ارز، طلا و جواهر و پلاتین، قرارداد پیمانکاری، قبوض خدماتی، بلیط هواپیما، صادرات، بارنامه، فروش فرآورده‌های نفتی، بورس کالا، خدمات بیمه‌ای و فروش زنجیره. نوع اول همه‌ی آن‌ها را می‌پذیرد؛ نوع دوم فقط چهار الگو.الگوی صورتحساب چیست؟
الگو، قالب و قواعد صورتحساب را مشخص می‌کند. یعنی اینکه کدام اقلام اطلاعاتی اجباری است، چه کسی حق استفاده دارد و چه کنترل‌هایی روی صورتحساب اجرا شود. مثلاً در الگوی صادرات فیلد شماره کوتاژ اظهارنامه‌ی گمرکی معنا دارد، در الگوی بارنامه شماره اقتصادی خریدار «درخواست‌کننده‌ی خدمت حمل» است و در الگوی طلا فیلدهای اجرت و سود اجباری‌اند.
در سند فنی، الگوها با شماره‌ی ۱ تا ۱۴ تعریف شده‌اند؛ اما شماره‌های ۱۰ و ۱۲ در نسخه‌ی ۷٫۹ سند تعریف نشده‌اند و در نتیجه ۱۲ الگوی فعال داریم. اگر هنوز با خود صورتحساب الکترونیک آشنا نیستید، اول صورتحساب الکترونیک چیست؟ را بخوانید.
جدول جامع ۱۲ الگو
| شماره | الگو | مخصوص چه کسی؟ | نوع صورتحساب | موضوع‌ها |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | فروش | عموم فروشندگان کالا و خدمت | اول و دوم | همه‌ی موضوع‌ها |
| ۲ | فروش ارز | صرافی‌ها و بانک‌های دارای مجوز مبادله‌ی ارز | اول | همه‌ی موضوع‌ها |
| ۳ | طلا، جواهر و پلاتین | فروشندگان طلا، جواهر و پلاتین | اول و دوم | همه‌ی موضوع‌ها |
| ۴ | قرارداد پیمانکاری | پیمانکاران | اول | همه‌ی موضوع‌ها |
| ۵ | قبوض خدماتی | شرکت‌های خدماتی (آب، برق، گاز، تلفن) | اول | همه‌ی موضوع‌ها |
| ۶ | بلیط هواپیما | شرکت‌های هواپیمایی و آژانس‌های مسافرتی | اول | همه‌ی موضوع‌ها |
| ۷ | صادرات | فروش‌های صادراتی | اول | اصلی، اصلاحی، ابطالی |
| ۸ | بارنامه | شرکت‌های حمل‌ونقل بار (باربری) | اول | اصلی، اصلاحی، ابطالی |
| ۹ | فروش فرآورده‌های نفتی | شرکت ملی پالایش و پخش و شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی | اول و دوم | همه‌ی موضوع‌ها |
| ۱۱ | بورس اوراق بهادار مبتنی بر کالا | فروشندگان کالا از طریق گواهی سپرده در بورس | اول | اصلی، اصلاحی، ابطالی |
| ۱۳ | فروش خدمات بیمه‌ای | فروشندگان خدمات بیمه‌ای | اول و دوم | همه‌ی موضوع‌ها |
| ۱۴ | فروش زنجیره | اشخاص زنجیره‌ی کالایی | اول | همه‌ی موضوع‌ها |
«همه‌ی موضوع‌ها» یعنی اصلی، اصلاحی، ابطالی و برگشت از فروش. فقط در الگوهای صادرات، بارنامه و بورس کالا، برگشت از فروش وجود ندارد. جدول مقایسه‌ی این موضوع‌ها را در تفاوت اصلاحی، ابطالی و برگشت از فروش ببینید.
الگوی اول: فروش
الگوی عمومی برای ثبت فروش کلیه‌ی فروشندگان کالا و خدمت. اگر فعالیت شما در هیچ‌یک از الگوهای اختصاصی نمی‌گنجد، این الگو را انتخاب می‌کنید. هم در نوع اول و هم در نوع دوم مجاز است. برای تفاوت دو نوع، مقاله‌های نوع اول و نوع دوم را ببینید.
الگوی دوم: فروش ارز
- مخصوص: واحدهای صرافی و بانک‌های دارای مجوز مبادله‌ی ارز.
- شناسه کالا و خدمت: فقط سه خدمت مجاز است: «خدمت فروش ارز به صورت اسکناس»، «خدمت فروش ارز به صورت حواله» و «خدمت کارسازی حواله».
- خریدار: اگر خریدار حقوقی یا مشارکت مدنی باشد، ثبت شماره اقتصادی او الزامی است.
- نوع: فقط نوع اول.
الگوی سوم: طلا، جواهر و پلاتین
- فیلدهای اجرت ساخت، سود فروشنده، حق‌العمل و جمع کل اجرت، حق‌العمل و سود الزامی است.
- در هر دو نوع اول و دوم مجاز است.
الگوی چهارم: قرارداد پیمانکاری
- ثبت شماره قرارداد پیمانکاری (
crn) در این الگو الزامی است. - شماره‌ی قرارداد باید با شماره‌ی موجود در کارپوشه‌ی مؤدیان یکسان باشد.
- فقط نوع اول.
الگوی پنجم: قبوض خدماتی
- شرکت‌های خدماتی ذیربط باید فیلد شماره اشتراک یا شناسه قبض بهره‌بردار (
billid، حداکثر ۱۹ رقم) را ثبت کنند. - این شماره باید با شماره‌ی موجود در کارپوشه‌ی مؤدیان یکسان باشد.
- در موضوع‌های اصلاحی، ابطالی و برگشت از فروش، این فیلد «خارج از الگو» است.
الگوی ششم: بلیط هواپیما
- مخصوص: شرکت‌های هواپیمایی و آژانس‌های مسافرتی صادرکننده‌ی بلیط.
- نوع پرواز (داخلی یا خارجی) الزامی است.
- برای پروازهای داخلی، مشخصات مسافر الزامی است: شماره ملی (یا کد فراگیر اتباع) برای ایرانی و اتباع مقیم؛ شماره گذرنامه برای اتباع غیرمقیم.
- برای بهره‌مندی از اعتبار مالیاتی، شماره اقتصادی خریدار باید ثبت شود؛ مسافر و خریدار لزوماً یک نفر نیستند.
- تعداد مجاز برای هر ردیف کالا و خدمت یک است.
الگوی هفتم: صادرات
- مختص ثبت فروش‌های صادراتی؛ موضوع‌ها: اصلی، اصلاحی و ابطالی.
- ثبت شماره کوتاژ اظهارنامه‌ی گمرکی اختیاری است، اما برای بهره‌مندی از معافیت نرخ صفر سیستمی و مشوق‌های مالیاتی باید دقیقاً مطابق اظهارنامه ثبت شود و تناظر یک‌به‌یک اظهارنامه و صورتحساب برقرار باشد.
- در نوع اول صادرات، ثبت اطلاعات خریدار الزامی نیست.
- تاریخ کوتاژ نباید از تاریخ حال بزرگ‌تر باشد و در صورتحساب اصلاحی نباید از تاریخ کوتاژ مرجع کوچک‌تر باشد.
- اگر اقلام صادراتی مرجوع شود و اصلاحی صادر نشود، مشمول جرایم ماده ۹ می‌شود. توضیح کامل در صورتحساب موضوع ماده ۹ آمده است.
الگوی هشتم: بارنامه
- مخصوص: فروش خدمات حمل‌ونقل جاده‌ای، ریلی، دریایی و هوایی توسط شرکت‌های متولی حمل بار (باربری).
- شماره اقتصادی فروشنده، شماره اقتصادی باربری است و شماره اقتصادی خریدار، شماره اقتصادی درخواست‌کننده‌ی خدمت حمل (مسئول پرداخت هزینه) است؛ صورتحساب در کارپوشه‌ی او نمایش داده می‌شود.
- شناسه‌های کالا و خدمت شامل خدمت حمل و خدمات مرتبط مثل بیمه است و مقدار مجاز هر ردیف یک است.
- موضوع‌ها: اصلی، اصلاحی و ابطالی.
الگوی نهم: فروش فرآورده‌های نفتی (پالایش و پخش)
- فقط توسط شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران و شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران قابل استفاده است.
- اگر شناسه کالا مشمول بند مربوط در قانون بودجه‌ی سال ۱۴۰۴ باشد، فیلد مبلغ پایه‌ی مالیات بر ارزش افزوده باید مطابق سامانه‌ی شناسه کالا و خدمت ثبت شود؛ در غیر این صورت این فیلد «خارج از الگو» است.
- در نوع اول و دوم مجاز است.
الگوی یازدهم: بورس اوراق بهادار مبتنی بر کالا
- مخصوص اشخاصی که کالای خود را از طریق گواهی سپرده در بورس می‌فروشند.
- فروشنده فقط می‌تواند یک ردیف شناسه کالا و خدمت ثبت کند.
- برای معافیت نرخ صفر سیستمی، شناسه و مقدار کالا باید با «اعلامیه‌ی فروش بورس» مطابقت داشته باشد.
- در نوع اول، ثبت اطلاعات خریدار الزامی نیست؛ موضوع‌ها: اصلی، اصلاحی و ابطالی.
الگوی سیزدهم: فروش خدمات بیمه‌ای
- دو فیلد شناسه یکتای بیمه‌نامه و شناسه یکتای الحاقیه (هرکدام ۹ تا ۱۲ رقم) مقدار دریافتی از بیمه مرکزی است و برای ایجاد پیوستگی بین صورتحساب‌های هر بیمه‌نامه در نظر گرفته شده است.
- در نوع اول و دوم مجاز است.
الگوی چهاردهم: فروش زنجیره
- مختص فروش کالاهای زنجیره توسط اشخاص زنجیره، مطابق آیین‌نامه‌ی تبصره‌ی ۵ ماده‌ی ۱۷ قانون مالیات بر ارزش افزوده.
- شماره اقتصادی فروشنده باید در فهرست اشخاص زنجیره باشد؛ در موضوع اصلی ثبت شماره اقتصادی خریدار اجباری است.
- شناسه کالا و خدمت باید در یکی از ردیف‌های سه‌گانه‌ی «شماره اقتصادی فروشنده، شماره اقتصادی خریدار، شناسه کالا و خدمت» فهرست زنجیره باشد و فروشنده فقط یک ردیف می‌فرستد.
- اگر حق‌العمل‌کار فروش صورتحساب را صادر کند، شماره اقتصادی آمر باید در فهرست زنجیره باشد.
کدام الگو مناسب فعالیت من است؟
| فعالیت شما | الگوی مناسب |
|---|---|
| فروشگاه، تولیدکننده، خدمات عمومی | ۱ (فروش) |
| صرافی یا بانک دارای مجوز ارز | ۲ (فروش ارز) |
| طلافروشی و جواهر | ۳ (طلا، جواهر و پلاتین) |
| پیمانکار با قرارداد | ۴ (قرارداد پیمانکاری) |
| شرکت آب، برق، گاز، تلفن | ۵ (قبوض خدماتی) |
| ایرلاین یا آژانس مسافرتی | ۶ (بلیط هواپیما) |
| صادرکننده‌ی کالا | ۷ (صادرات) |
| باربری و شرکت حمل‌ونقل | ۸ (بارنامه) |
| شرکت پالایش و پخش نفت | ۹ (فرآورده‌های نفتی) |
| فروش کالا در بورس کالا | ۱۱ (بورس کالا) |
| شرکت بیمه و نمایندگان بیمه | ۱۳ (خدمات بیمه‌ای) |
| اشخاص زنجیره‌ی کالایی | ۱۴ (فروش زنجیره) |
این جدول راهنمای سریع است. تعیین دقیق الگوی مشمول فعالیت شما با سازمان امور مالیاتی و اطلاعیه‌های رسمی آن است؛ در تردید، از حسابدار یا مشاور مالیاتی کمک بگیرید.
چه چیزهایی با الگو فرق می‌کند؟
- موضوع‌های مجاز: صادرات، بارنامه و بورس کالا برگشت از فروش ندارند.
- اطلاعات خریدار: در صادرات و بورس (نوع اول) اجباری نیست؛ در بارنامه خریدار «درخواست‌کننده‌ی خدمت» است و در بلیط هواپیما برای اعتبار مالیاتی شماره اقتصادی خریدار لازم است.
- شناسه کالا و خدمت: در فروش ارز فقط سه خدمت، در بورس و زنجیره فقط یک ردیف و در بارنامه خدمت حمل و خدمات وابسته؛ خطاهای مرتبط را در خطاهای رایج شناسه کالا و خدمت ببینید.
- فیلدهای ویژه:
crnدر پیمانکاری،billidدر قبوض، شناسه بیمه‌نامه در بیمه، کوتاژ در صادرات، مبلغ پایه در فرآورده‌های نفتی. - نوع صورتحساب: فقط الگوهای فروش، طلا، فرآورده‌های نفتی و بیمه در نوع دوم هم مجازند. تفاوت‌ها را در نوع سوم و دو نوع دیگر ببینید.
رایج‌ترین اشتباه‌ها در انتخاب الگو
- استفاده از الگوی فروش برای فعالیتی که الگوی اختصاصی دارد (مثل بارنامه یا صادرات).
- استفاده از الگوی اختصاصی توسط کسی که مخاطب آن نیست (مثلاً الگوی فرآورده‌های نفتی که فقط دو شرکت ملی می‌توانند بفرستند).
- انتخاب نوع دوم برای الگویی که فقط در نوع اول وجود دارد.
- نزدن فیلدهای اجباری اختصاصی، مثل شماره قرارداد پیمانکاری یا اجرت و سود در طلا.
- تلاش برای ثبت برگشت از فروش در الگوی صادرات، بارنامه یا بورس.
- وارد کردن چند ردیف شناسه کالا در الگوی بورس یا زنجیره.
پرسش‌های متداول درباره‌ی الگوهای صورتحساب
الگوی صورتحساب در کدام فیلد نوشته می‌شود؟
در فیلد inp سرآمد صورتحساب، به‌صورت عدد؛ مثلاً ۱ برای فروش و ۷ برای صادرات.
چرا الگوی ۱۰ و ۱۲ نداریم؟
در سند فنی نسخه‌ی ۷٫۹ این دو شماره تعریف نشده‌اند و ۱۲ الگوی فعال داریم. اگر در نسخه‌های بعدی تغییر کند، سند به‌روز می‌شود.
می‌توانم در یک صورتحساب دو الگو داشته باشم؟
خیر؛ هر صورتحساب یک الگو دارد. اگر دو نوع فعالیت دارید، برای هر فروش الگوی همان فعالیت را انتخاب کنید.
اصلاحی یا ابطالی هم باید همان الگوی اصلی را داشته باشد؟
در صورتحساب‌های اصلاحی، ابطالی و برگشت از فروش، نوع و الگو باید با صورتحساب مرجع یکی باشد؛ در ابطالی این دو فیلد از مرجع خوانده می‌شود.
آیا همه‌ی ۱۲ الگو در نوع دوم هست؟
خیر؛ نوع دوم فقط چهار الگوی فروش، طلا، فرآورده‌های نفتی و خدمات بیمه‌ای را پوشش می‌دهد.
جمع‌بندی
الگو، اولین انتخاب در ساخت هر صورتحساب است و بقیه‌ی قواعد را تعیین می‌کند: چه کسی مجاز است، چه فیلدهایی اجباری است و چه موضوع‌هایی ممکن است. بیشتر کسب‌وکارها با الگوی فروش کار می‌کنند، اما اگر فعالیت شما صادرات، بارنامه، طلا، بیمه یا بورس است، حتماً الگوی اختصاصی را انتخاب کنید. برای ادامه‌ی مسیر، شماره منحصربه‌فرد مالیاتی و صورتحساب کاغذی را هم بخوانید.
نظرات ۰
هنوز نظری ثبت نشده است. اولین نفر باشید!