صورتحساب الکترونیک الگوی فروش فرآورده‌های نفتی (الگوی نهم): راهنمای کامل
الگوی فروش فرآورده‌های نفتی ویژه‌ی دو شرکت ملی است. مبلغ پایه مالیات هر لیتر، محاسبه‌ی مالیات، حق‌العمل‌کاری، موضوع‌های مجاز و اشتباه‌های رایج را با مثال عددی ببینید.
آخرین بروزرسانی:
فرآورده‌های نفتی مثل بنزین، نفت گاز، نفت سفید، نفت کوره و گاز مایع از کالاهای «خاص» هستند و قواعد مالیاتی ویژه‌ای دارند. سامانه مؤدیان برای فروش آن‌ها یک قالب جدا ساخته است: صورتحساب الکترونیک الگوی فروش فرآورده‌های نفتی (پالایش و پخش)، یا «الگوی نهم». این الگو برخلاف الگوی فروش، برای همه نیست و نکته‌ی اصلی‌اش یک چیز است: مالیات بر ارزش افزوده بعضی فرآورده‌ها بر اساس مبلغ پایه‌ی مالیات هر لیتر حساب می‌شود، نه درصد قیمت. این مقاله ساده توضیح می‌دهد چه کسانی مجازند، مالیات چگونه حساب می‌شود و کجا اشتباه پیش می‌آید.
قواعد این مقاله از سند فنی سامانه مؤدیان (نسخه‌ی ۷٫۹، تیر ۱۴۰۵) است. مبلغ‌ها و نرخ‌های مثال‌ها فرضی‌اند و جاهایی که سند ساکت است با «برداشت ما» مشخص شده‌اند. اگر هنوز با کلیات آشنا نیستید، اول صورتحساب الکترونیک چیست؟ را بخوانید.
چه کسانی می‌توانند از الگوی فرآورده‌های نفتی استفاده کنند؟
سند فنی صریح است: صورتحساب‌های الگوی فروش فرآورده‌های نفتی پالایش و پخش «صرفاً» توسط شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران و شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران قابل استفاده است. یعنی اگر شما جایگاه‌دار، توزیع‌کننده‌ی خصوصی، تاجر یا هر شرکت دیگری هستید، نمی‌توانید با این الگو صورتحساب بزنید؛ برای فروش خودتان باید از الگوی فروش استفاده کنید. استفاده از این الگو توسط کسی که مخاطبش نیست، یکی از خطاهای رایج است که در راهنمای الگوها و راهنمای انتخاب الگوی مناسب فعالیت شما هم آمده است. پنل تیپینتا هم، در صورت تنظیم فهرست مجاز شماره‌های اقتصادی، صورتحساب مؤدی غیرمجاز را «نیازمند اصلاح» نگه می‌دارد.
پس این مقاله به چه کسانی می‌خورد؟ اول به همان دو شرکت و تیم‌های مالی و فنی‌شان؛ دوم به مؤدیانی که فرآورده‌ی نفتی می‌خرند و می‌خواهند بدانند صورتحساب دریافتی‌شان چه ساختاری دارد.
نوع اول یا نوع دوم؟
الگوی فرآورده‌های نفتی از معدود الگوهایی است که هم در صورتحساب نوع اول و هم در نوع دوم وجود دارد (نوع دوم فقط چهار الگو دارد: فروش، طلا و جواهر، فرآورده‌های نفتی و خدمات بیمه‌ای). انتخاب بین دو نوع به همان قاعده‌ی معمول است: نوع اول با اطلاعات کامل خریدار و امکان اعتبار مالیاتی برای او؛ نوع دوم با خریدار اختیاری و بدون اعتبار مالیاتی. تفاوت‌ها را در راهنمای نوع دوم ببینید.
چرا فرآورده‌های نفتی «کالای خاص» حساب می‌شوند؟
سند می‌گوید اگر صورتحساب مربوط به کالا یا خدمت خاص باشد (نمونه‌هایش کالاهای نفتی، انواع بنزین و سوخت هواپیما، نفت گاز، نفت سفید، نفت کوره، گاز مایع، فلزات گران‌بها، سیگار و محصولات دخانی و ...)، نرخ مالیات بر ارزش افزوده باید با «قوانین ابلاغی کالاهای خاص» مطابقت داشته باشد. معنایش این است که نرخ را خودتان انتخاب نمی‌کنید؛ نرخ باید با قانون هم‌خوان باشد. سند خودش نرخ‌ها را ذکر نمی‌کند، پس نرخ و معافیت را از قانون و اطلاعیه‌ی رسمی بگیرید.
اگر شناسه‌ی کالا از مالیات بر ارزش افزوده معاف باشد، نرخ و مبلغ مالیات صفر است. شناسه‌ی کالا را با ابزار جستجوی شناسه کالا و خدمت پیدا کنید؛ اگر خطا گرفتید، راهنمای خطاهای شناسه کمک می‌کند.
مبلغ پایه‌ی مالیات بر ارزش افزوده: مالیات هر لیتر
ویژگی خاص این الگو، «مبلغ پایه‌ی مالیات بر ارزش افزوده» است. سند آن را این‌طور تعریف می‌کند: مالیات بر ارزش افزوده‌ی یک لیتر فرآورده‌ی نفتی، مطابق جدول موضوع ماده‌ی ۱۲ آیین‌نامه‌ی اجرایی بند (ح) ماده‌ی ۱ قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت (۲). یعنی برای بعضی فرآورده‌ها، مالیات هر لیتر یک مبلغ ثابت است و به قیمت فروش بستگی ندارد. قواعد این فیلد:
- اگر شناسه‌ی کالا مشمول جزء ۱-۳ بند «ب» تبصره ۳ ماده‌ی واحده‌ی قانون بودجه‌ی سال ۱۴۰۴ کل کشور باشد، ثبت مبلغ پایه الزامی است و باید دقیقاً همان مبلغ موجود در سامانه‌ی شناسه‌ی کالا و خدمت باشد.
- اگر شناسه مشمول نباشد، این فیلد «خارج از الگو» است و ثبت نمی‌شود.
- مبلغ پایه باید بزرگ‌تر یا مساوی صفر باشد.
این قواعد برای صورتحساب‌های با موضوع اصلی، اصلاحی و برگشت از فروش گفته شده‌اند. برای پیدا کردن مبلغ پایه‌ی هر شناسه، به همان سامانه‌ی شناسه کالا و خدمت مراجعه کنید؛ عدد را خودتان حدس نزنید.
مالیات چگونه حساب می‌شود؟ دو حالت
| حالت | شرط | فرمول مالیات | نرخ مالیات |
|---|---|---|---|
| الف) شناسه دارای مبلغ پایه | شناسه مشمول بند قانون بودجه و مبلغ پایه دارد | تعداد (لیتر) × مبلغ پایه‌ی هر لیتر | نیازی به ثبت نیست (خارج از الگو) |
| ب) شناسه بدون مبلغ پایه | شناسه مبلغ پایه ندارد | مبلغ بعد از تخفیف × نرخ ÷ ۱۰۰ | طبق قانون ثبت می‌شود |
یعنی اگر شناسه‌ی کالا مشمول باشد، قیمت فروش، تخفیف و نرخ در مالیات دخالتی ندارند؛ فقط مقدار لیتر و مبلغ پایه مهم است. اگر مشمول نباشد، مثل هر فروش دیگر مالیات روی مبلغ پس از تخفیف حساب می‌شود (جزئیات در مالیات بر ارزش افزوده و سایر عوارض در صورتحساب).
دو مثال عددی
همه‌ی عددها فرضی‌اند و فقط برای فهم منطق محاسبه‌اند. مبلغ پایه و نرخ واقعی را از سامانه و قانون بگیرید.
مثال الف: شناسه‌ای که مبلغ پایه دارد
| مورد | مقدار |
|---|---|
| تعداد | ۱۰٬۰۰۰ لیتر |
| مبلغ فروش هر لیتر (فرضی) | ۲۰٬۰۰۰ ریال |
| مبلغ کل فروش | ۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال |
| مبلغ پایه‌ی مالیات هر لیتر (فرضی) | ۱٬۰۰۰ ریال |
| مالیات = ۱۰٬۰۰۰ × ۱٬۰۰۰ | ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال |
| مبلغ کل صورتحساب | ۲۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال |
مثال ب: شناسه‌ای که مبلغ پایه ندارد
| مورد | مقدار |
|---|---|
| تعداد | ۵٬۰۰۰ لیتر |
| مبلغ هر لیتر (فرضی) | ۳۰٬۰۰۰ ریال |
| مبلغ بعد از تخفیف (بدون تخفیف) | ۱۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال |
| مالیات با نرخ فرضی ۱۰٪ | ۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال |
| مبلغ کل صورتحساب | ۱۶۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال |
بررسی: ۲۰۰ + ۱۰ = ۲۱۰ میلیون در مثال الف و ۱۵۰ + ۱۵ = ۱۶۵ میلیون در مثال ب.
سایر مالیات و عوارض و وجوه قانونی
در این الگو هم مثل فروش عادی می‌توان «سایر مالیات و عوارض» و «سایر وجوه قانونی» را ثبت کرد، به شرطی که قانون برای آن کالا چنین چیزی تعیین کرده باشد. هر کدام موضوع، نرخ و مبلغ دارند و فقط وقتی ثبت می‌شوند که قانون ایجاب کند. راهنمای کامل در مقاله‌ی مالیات و عوارض آمده است. اگر صورتحساب مربوط به کالا یا خدمت آلایندگی باشد، سند می‌گوید باید با نرخ اعلامی سازمان حفاظت محیط زیست مطابقت داشته باشد.
معامله از طریق شخص ثالث و حق‌العمل‌کاری
گاهی فروش با واسطه یا حق‌العمل‌کار انجام می‌شود. سند می‌گوید برای ارتباط بین صورتحساب و قرارداد معامله از طریق شخص ثالث که در کارپوشه‌ی مؤدیان ثبت شده، ثبت «شماره‌ی قرارداد معامله از طریق شخص ثالث» برای هر قلم کالا یا خدمت لازم است (این شماره در حالت عادی اختیاری است و ۱۲ نویسه دارد). برای معاملات حق‌العمل‌کاری در الگوی فرآورده‌های نفتی هم سند یک قاعده‌ی روشن دارد: آمر باید شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران و حق‌العمل‌کار باید شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران باشد.
سند نمی‌گوید این قرارداد در کارپوشه چگونه ثبت می‌شود یا شماره‌اش از کجا می‌آید؛ آن را از کارپوشه و با راهنمای رسمی سازمان امور مالیاتی پیگیری کنید.
موضوع‌های مجاز
الگوی فرآورده‌های نفتی همه‌ی موضوع‌ها را دارد: اصلی، اصلاحی، ابطالی و برگشت از فروش. قواعد مبلغ پایه و نرخ مالیات برای اصلی، اصلاحی و برگشت از فروش بیان شده‌اند. تفاوت سه موضوع را در مقایسه‌ی اصلاحی، ابطالی و برگشت از فروش بخوانید.
روش تسویه
روش تسویه در همه‌ی الگوها اجباری است. سند در بند ویژه‌ی تسویه، الگوی فرآورده‌های نفتی را نام نمی‌برد. برداشت ما این است که قاعده‌ی عمومی تسویه (نقدی، نسیه، نقدی/نسیه؛ در نوع دوم همیشه نقدی) برقرار است، ولی سند حالت ویژه‌ای برای این الگو نمی‌گوید؛ با واحد مالی تطبیق دهید. شرح روش‌ها در روش تسویه در صورتحساب الکترونیک آمده است.
اگر خریدار فرآورده‌ی نفتی هستید
خریدار هم باید بداند چه می‌گیرد. اگر صورتحساب نوع اول با شماره اقتصادی شما صادر شود، در کارپوشه‌ی شما نمایش داده می‌شود و پس از تأیید، می‌تواند برایتان اعتبار مالیاتی بسازد؛ در نوع دوم اعتباری شکل نمی‌گیرد. مالیات خریدار فرآورده‌ی خاص هم بسته به قانون همان کالاست، پس برای اعتبار مالیاتی دقیق، جزئیات هر مورد را با حسابدار تطبیق دهید. اگر مبلغ مالیات روی صورتحساب‌تان با «لیتر × مبلغ پایه» جور درنمی‌آید، پیش از تأیید از فروشنده بپرسید.
مراحل صدور در پنل تیپینتا
- کد اقتصادی، الگو و نوع سند: شماره اقتصادی مجاز را انتخاب کنید، «فروش فرآورده‌های نفتی» را به‌عنوان الگو بگذارید، نوع اول یا دوم و موضوع را مشخص کنید.
- طرفین معامله: اطلاعات خریدار را مطابق نوع صورتحساب وارد کنید.
- اقلام کالا و خدمات: شناسه‌ی کالا، تعداد (لیتر)، مبلغ و تخفیف را بنویسید. اگر شناسه مبلغ پایه دارد، مبلغ پایه‌ی هر لیتر را از سامانه‌ی شناسه وارد کنید.
- اطلاعات پرداخت: روش تسویه را انتخاب کنید.
- بازبینی و ثبت: مقدار، مبلغ پایه، مالیات و جمع‌ها را بازبینی و ارسال کنید. پیگیری وضعیت: راهنمای وضعیت صورتحساب.
پنل پیش از ارسال مبلغ مالیات را با فرمول سند می‌سنجد: اگر مبلغ پایه ثبت شده باشد، مالیات باید برابر «تعداد × مبلغ پایه» باشد؛ در غیر این صورت درصد روی مبلغ پس از تخفیف.
اشتباه‌های رایج
| اشتباه | چرا مشکل‌ساز است؟ | چه کنید؟ |
|---|---|---|
| استفاده از الگو توسط شرکتی غیر از دو شرکت ملی | این الگو فقط برای آن دو شرکت است | الگوی فروش را بزنید |
| محاسبه‌ی مالیات به‌صورت درصد برای شناسه‌ی دارای مبلغ پایه | مالیات باید تعداد لیتر × مبلغ پایه باشد | مبلغ پایه را از سامانه بگیرید |
| مبلغ پایه‌ی حدسی یا قدیمی | باید دقیقاً مطابق سامانه‌ی شناسه باشد | هر بار از سامانه‌ی شناسه بازبینی کنید |
| ثبت مبلغ پایه برای شناسه‌ی غیرمشمول | برای شناسه‌ی غیرمشمول این فیلد خارج از الگوست | خالی بگذارید |
| ثبت نرخ مالیات برای شناسه‌ی مشمول | نرخ در آن حالت خارج از الگوست | فقط مبلغ پایه را ثبت کنید |
| نرخ مالیات دلخواه برای کالای خاص | نرخ باید با قوانین کالاهای خاص مطابقت داشته باشد | نرخ را از قانون بگیرید |
| مبلغ پایه‌ی منفی | باید بزرگ‌تر یا مساوی صفر باشد | مبلغ را اصلاح کنید |
| آمر یا حق‌العمل‌کار نادرست در معامله‌ی حق‌العمل‌کاری | آمر و حق‌العمل‌کار در این الگو مشخص‌اند | طرفین را مطابق قاعده ثبت کنید |
| فراموش کردن شماره‌ی قرارداد شخص ثالث | اگر معامله از طریق شخص ثالث ثبت شده، برای هر قلم لازم است | شماره را از کارپوشه بردارید |
پرسش‌های متداول
چه کسی می‌تواند با الگوی فرآورده‌های نفتی صورتحساب بزند؟
فقط شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران و شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران.
جایگاه‌دار یا توزیع‌کننده‌ی خصوصی از چه الگویی استفاده کند؟
سند این الگو را برای آن دو شرکت محدود کرده است. بقیه برای فروش خودشان معمولاً با الگوی فروش کار می‌کنند؛ مورد خاص را با حسابدار و سازمان امور مالیاتی تطبیق دهید.
مبلغ پایه‌ی مالیات چیست؟
مالیات بر ارزش افزوده‌ی یک لیتر فرآورده‌ی نفتی، طبق جدول آیین‌نامه. مالیات برای شناسه‌های مشمول برابر تعداد لیتر ضرب در این مبلغ است.
مبلغ پایه را از کجا بیاورم؟
از سامانه‌ی شناسه‌ی کالا و خدمت سازمان امور مالیاتی؛ همان‌جا که شناسه‌ی کالا را پیدا می‌کنید.
اگر شناسه مبلغ پایه نداشته باشد چه؟
مالیات مثل فروش عادی حساب می‌شود: مبلغ پس از تخفیف ضرب در نرخ ÷ ۱۰۰.
الگوی فرآورده‌های نفتی در نوع دوم هم هست؟
بله. این الگو در نوع اول و نوع دوم وجود دارد.
برگشت از فروش در این الگو ممکن است؟
بله. موضوع‌های اصلی، اصلاحی، ابطالی و برگشت از فروش مجازند.
مالیات فرآورده‌های نفتی چند درصد است؟
سند نرخ را نمی‌گوید و فقط می‌گوید باید با قوانین کالاهای خاص مطابقت داشته باشد. نرخ و معافیت را از قانون و اطلاعیه‌ی رسمی بگیرید؛ عددهای مقاله فرضی‌اند.
جمع‌بندی
در الگوی فرآورده‌های نفتی چهار نکته مهم است: فقط دو شرکت ملی مجازند؛ در نوع اول و دوم هست؛ برای شناسه‌های مشمول، مالیات برابر تعداد لیتر ضرب در مبلغ پایه‌ی سامانه است و برای بقیه درصد روی مبلغ پس از تخفیف؛ و معامله‌ی حق‌العمل‌کاری آمر و حق‌العمل‌کار مشخص دارد. پیش از ارسال یک بار مبلغ پایه و فرمول مالیات را با سامانه بسنجید. این مقاله مشاوره‌ی مالیاتی نیست؛ برای موارد خاص، نرخ و مهلت به‌روز با حسابدار و اطلاعیه‌ی رسمی سازمان امور مالیاتی تطبیق دهید. مهلت و جریمه‌ی ارسال را در مقاله‌ی ماده ۹ ببینید.
نظرات ۰
هنوز نظری ثبت نشده است. اولین نفر باشید!
