صورتحساب الکترونیک الگوی بارنامه (الگوی هشتم): راهنمای باربری و حمل‌ونقل
الگوی بارنامه ویژه‌ی شرکت‌های حمل بار است. خریدار، فرستنده و گیرنده، نوع حمل، ناوگان، راننده، مبدأ و مقصد و کالای حمل‌شده را با مثال عددی و اشتباه‌های رایج ببینید.
آخرین بروزرسانی:
شرکت باربری یا حمل‌ونقل بار هستید و هر روز بار مشتری‌ها را با کامیون، قطار، هواپیما یا کشتی جابه‌جا می‌کنید. در این کسب‌وکار چند نفر درگیرند: کسی که بار را می‌فرستد، کسی که تحویل می‌گیرد، کسی که هزینه‌ی حمل را می‌پردازد و راننده یا ناوگانی که بار را می‌برد. سامانه مؤدیان برای همین فعالیت قالب جدایی دارد: صورتحساب الکترونیک الگوی بارنامه، یا «الگوی هشتم». این مقاله ساده توضیح می‌دهد این الگو برای چه کسانی است، هر اطلاعات یعنی چه و کجاها اشتباه می‌شود.
اگر هنوز با کلیات آشنا نیستید، اول صورتحساب الکترونیک چیست؟ را بخوانید. قواعد این مقاله از سند فنی سامانه مؤدیان (نسخه‌ی ۷٫۹، تیر ۱۴۰۵) است. مبلغ‌ها و نرخ‌های مثال‌ها فرضی‌اند و جاهایی که سند ساکت است، با «برداشت ما» مشخص شده‌اند.
الگوی بارنامه چیست و برای چه کسانی است؟
سند فنی الگوی هشتم را «مختص ثبت فروش خدمات حمل‌ونقل به‌صورت جاده‌ای، ریلی، دریایی و هوایی توسط شرکت‌های متولی حمل‌ونقل بار (باربری)» تعریف می‌کند. یعنی شما خدمت حمل را می‌فروشید، نه کالایی که حمل می‌کنید. اگر خودتان صاحب کالا هستید و آن را می‌فروشید، با الگوی فروش کار می‌کنید؛ اگر صادرات است، الگوی صادرات را ببینید. فهرست الگوها در راهنمای الگوهای صورتحساب الکترونیک و راهنمای انتخاب الگوی مناسب فعالیت شما آمده است.
سند این الگو را فقط برای صورتحساب نوع اول تعریف کرده است و در نوع دوم و سوم وجود ندارد.
چه کسی فروشنده است و چه کسی خریدار؟ (مهم‌ترین نکته)
در بارنامه سه طرف داریم و اشتباه گرفتن آن‌ها رایج‌ترین مشکل است:
| نقش | کیست؟ | کجا ثبت می‌شود؟ |
|---|---|---|
| فروشنده | شرکت باربری (متولی حمل بار) | شماره اقتصادی فروشنده |
| خریدار | درخواست‌کننده‌ی خدمت حمل، یعنی مسئول پرداخت هزینه‌ی حمل | شماره اقتصادی خریدار |
| فرستنده‌ی کالا | کسی که بار را تحویل ناوگان می‌دهد | بخش مخصوص بارنامه (هویت فرستنده) |
| گیرنده‌ی کالا | کسی که بار را تحویل می‌گیرد | بخش مخصوص بارنامه (هویت گیرنده) |
طبق سند، صورتحساب در کارپوشه‌ی درخواست‌کننده (خریدار) نمایش داده می‌شود. ممکن است درخواست‌کننده با فرستنده یا گیرنده یکی باشد یا نباشد؛ مثلاً یک فروشگاه سفارش حمل می‌دهد، کارخانه بار را می‌فرستد و مشتری فروشگاه تحویل می‌گیرد. پس سه شماره‌ی متفاوت لازم می‌شود. نکته‌ی عملی: پیش از صدور، از مشتری بپرسید «هزینه را چه کسی می‌پردازد؟» و شماره اقتصادی همان را به‌عنوان خریدار بنویسید.
شماره بارنامه و بارنامه مرجع
شماره بارنامه همان شماره‌ای است که مراجع ذی‌ربط برای بارنامه صادر کرده‌اند؛ آن را عیناً از بارنامه کپی کنید. شماره بارنامه مرجع اختیاری است و فقط در یک حالت کاربرد دارد: اگر بارنامه‌ی اصلی به هر دلیلی ابطال شد و بارنامه‌ی جدید صادر شد، برای حفظ توالی صدور، شماره‌ی بارنامه‌ی اصلی در صورتحساب جدید در بخش بارنامه‌ی مرجع ثبت می‌شود.
تاریخ و زمان صدور صورتحساب هم باید برابر یا بعد از تاریخ بارنامه باشد؛ یعنی نمی‌شود صورتحساب را قبل از صدور بارنامه زد.
نوع حمل و شماره ناوگان
باید مشخص کنید حمل جاده‌ای است، ریلی، هوایی یا دریایی. نوع حمل اجباری است. بر اساس آن، «شماره ناوگان» هم اجباری است و چیز متفاوتی می‌شود:
| نوع حمل | شماره ناوگان یعنی |
|---|---|
| جاده‌ای | شماره شناسه خودرو |
| ریلی | شماره قطار |
| هوایی | شماره پرواز |
| دریایی | شماره کشتی |
راننده: فقط در حمل جاده‌ای
اگر حمل جاده‌ای باشد، ثبت شماره ملی راننده یا (برای اتباع غیرایرانی) کد فراگیر او الزامی است. برای حمل ریلی، هوایی و دریایی لازم نیست. نکته‌ی عملی: شماره ملی راننده را همان روز بارگیری از روی مدارک بگیرید؛ بعداً پیدا کردن آن دردسر دارد.
مبدأ و مقصد: کشور و شهر
کشور مبدأ و کشور مقصد بار هر دو اجباری‌اند و باید طبق جدول کدگذاری اعلامی سند ثبت شوند. اگر مبدأ یا مقصد ایران باشد، شهر هم باید طبق جدول کدگذاری شهرها ثبت شود؛ اگر خارج از ایران باشد، شهر الزامی نیست. پس برای یک حمل داخلی، کشور و شهر هر دو سر مسیر لازم است و برای حمل بین‌المللی، شهر فقط برای سمت ایرانی. کدهای کشور و شهر را از جدول رسمی بگیرید و حدس نزنید.
هویت فرستنده و گیرنده
ثبت هویت فرستنده و هویت گیرنده‌ی کالای حمل‌شده در این الگو الزامی است. هویت، بسته به نوع شخص، یکی از این‌هاست:
| نوع شخص | چه چیزی ثبت می‌شود؟ |
|---|---|
| شخص حقوقی | شناسه ملی (۱۱ رقم) |
| شخص حقیقی ایرانی | شماره ملی (۱۰ رقم) |
| مشارکت مدنی | شناسه مشارکت مدنی (۱۱ رقم) |
| تبعه‌ی غیرایرانی | کد فراگیر اتباع غیرایرانی (۱۲ رقم) |
کالای حمل‌شده: چه بارهایی روی این ناوگان است؟
در این الگو باید حداقل یک قلم «کالای حمل‌شده» ثبت شود. هر قلم دو بخش دارد: شناسه‌ی کالا که باید با بانک اطلاعاتی شناسه کالا و خدمت سازمان امور مالیاتی (همان که در ابزار جستجوی شناسه می‌بینید) مطابقت داشته باشد، و شرح کالا که متن توضیحی تا ۴۰۰ نویسه است. اگر شناسه خطا داد، راهنمای خطاهای شناسه را ببینید.
ردیف‌های صورتحساب: خدمت حمل و خدمات مرتبط
ردیف‌های مالی بارنامه، مثل فروش خدمت است، با چند قاعده‌ی ویژه:
- شناسه‌ها: طبق سند شامل شناسه‌ی خدمت حمل و سایر خدمات مربوط به حمل بار، مثل بیمه است.
- تعداد هر ردیف یک است. برای هر خدمت یک ردیف بسازید.
- مبلغ واحد، هزینه‌ی پایه‌ی حمل بار است. یعنی همان کرایه‌ی پایه.
- تخفیف، مالیات بر ارزش افزوده و سایر عوارض مثل فروش عادی حساب می‌شود؛ مالیات روی مبلغ پس از تخفیف. جزئیات در مالیات بر ارزش افزوده و سایر عوارض در صورتحساب آمده است. نرخ را از قانون و اطلاعیه‌ی رسمی بگیرید؛ سند نرخ را نمی‌گوید.
مثال عددی: یک بار جاده‌ای با بیمه
فرض کنید یک باربری برای حمل یک محموله دو ردیف صادر می‌کند: کرایه‌ی حمل و بیمه‌ی بار. نرخ ۱۰٪ مالیات فقط برای مثال است و در عمل باید نرخ قانونی هر خدمت را بنویسید.
| ردیف | تعداد | مبلغ واحد | مالیات (فرضی ۱۰٪) | مبلغ کل |
|---|---|---|---|---|
| کرایه‌ی حمل | ۱ | ۱۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۱۲٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۱۳۲٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| بیمه‌ی بار | ۱ | ۸٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۸۰۰٬۰۰۰ | ۸٬۸۰۰٬۰۰۰ |
| جمع | ۲ | ۱۲۸٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۱۲٬۸۰۰٬۰۰۰ | ۱۴۰٬۸۰۰٬۰۰۰ |
بررسی: ۱۲۰ + ۸ = ۱۲۸ میلیون ریال؛ ۱۲ + ۰٫۸ = ۱۲٫۸ میلیون ریال مالیات؛ ۱۲۸ + ۱۲٫۸ = ۱۴۰٫۸ میلیون ریال. در همین صورتحساب باید نوع حمل «جاده‌ای»، شماره شناسه خودرو، شماره ملی راننده، کشور و شهر مبدأ و مقصد، هویت فرستنده و گیرنده و حداقل یک کالای حمل‌شده ثبت شود و شماره اقتصادی درخواست‌کننده‌ی حمل به‌عنوان خریدار بیاید.
روش تسویه
سند در بند ویژه‌ی روش تسویه، الگوهایی مثل فروش ارز، بلیط هواپیما، صادرات، قبوض خدماتی و بورس کالا را صریحاً نام می‌برد که ثبت نقدی، نسیه و ترکیبی در آن‌ها ممکن است؛ الگوی بارنامه در آن بند نیست. برداشت ما این است که قاعده‌ی عمومی تسویه (نقدی، نسیه، نقدی/نسیه) همچنان برقرار است، ولی سند حالت ویژه‌ای برای بارنامه نمی‌گوید. این را با واحد مالی و حسابدار تطبیق دهید. شرح روش‌ها در روش تسویه در صورتحساب الکترونیک آمده است.
موضوع‌های مجاز: اصلی، اصلاحی، ابطالی
الگوی بارنامه فقط سه موضوع دارد: اصلی، اصلاحی و ابطالی. موضوع برگشت از فروش در این الگو نیست. در اصلاحی، ابطالی و برگشت از فروش همه‌ی اطلاعات خریدار از الگو خارج است و دوباره ثبت نمی‌شود. اگر درخواست‌کننده یا هر اطلاعات خریدار اشتباه ثبت شده، صورتحساب مرجع را ابطال و صورتحساب تازه صادر کنید. تفاوت سه موضوع را در مقایسه‌ی اصلاحی، ابطالی و برگشت از فروش بخوانید.
بارنامه‌ی ابطال‌شده: اگر خود بارنامه ابطال و بارنامه‌ی جدید صادر شد، شماره‌ی بارنامه‌ی اصلی در بخش بارنامه مرجع صورتحساب جدید ثبت می‌شود (بخش بالا).
مراحل صدور در پنل تیپینتا
- کد اقتصادی، الگو و نوع سند: شماره اقتصادی باربری را انتخاب کنید، «بارنامه» را به‌عنوان الگو بگذارید، نوع اول و موضوع را مشخص کنید. شماره بارنامه، نوع حمل، شماره ناوگان، مبدأ و مقصد و (در حمل جاده‌ای) هویت راننده را همان‌جا وارد کنید.
- طرفین معامله: شماره اقتصادی خریدار (درخواست‌کننده‌ی حمل) را بنویسید و هویت فرستنده و گیرنده را ثبت کنید.
- اقلام کالا و خدمات: ردیف خدمت حمل و خدمات مرتبط را با تعداد یک و مبلغ پایه بسازید. کالاهای حمل‌شده را با شناسه و شرح اضافه کنید.
- اطلاعات پرداخت: روش تسویه را انتخاب کنید.
- بازبینی و ثبت: مبدأ، مقصد، نوع حمل و جمع‌ها را بازبینی و ارسال کنید. پیگیری وضعیت: راهنمای وضعیت صورتحساب.
پنل پیش از ارسال قواعد سند را می‌سنجد؛ مثلاً نبودن کالای حمل‌شده، نبودن راننده در حمل جاده‌ای یا نبودن شهر برای مبدأ ایرانی باعث می‌شود صورتحساب «نیازمند اصلاح» بماند. جدول رسمی کدهای کشور و شهر را هم پنل کنترل می‌کند.
اشتباه‌های رایج باربری‌ها
| اشتباه | چرا مشکل‌ساز است؟ | چه کنید؟ |
|---|---|---|
| شماره اقتصادی فرستنده یا گیرنده به‌جای درخواست‌کننده در خریدار | خریدار باید مسئول پرداخت هزینه‌ی حمل باشد | از مشتری بپرسید چه کسی می‌پردازد |
| نبودن هویت فرستنده یا گیرنده | ثبت هر دو الزامی است | شناسه ملی یا شماره ملی را ثبت کنید |
| نوع حمل ثبت نشده | اجباری است | جاده‌ای، ریلی، هوایی یا دریایی را انتخاب کنید |
| شماره ناوگان نامتناسب با نوع حمل | برای هر نوع حمل چیز متفاوتی است | خودرو، قطار، پرواز یا کشتی را درست بنویسید |
| حمل جاده‌ای بدون هویت راننده | در حمل جاده‌ای الزامی است | شماره ملی یا کد فراگیر راننده |
| شهر برای مبدأ یا مقصد ایرانی ثبت نشده | اگر مبدأ یا مقصد ایران باشد، شهر الزامی است | کد شهر را از جدول رسمی بگیرید |
| صورتحساب بدون کالای حمل‌شده | حداقل یک قلم الزامی است | شناسه و شرح بار را بنویسید |
| یکی گرفتن شناسه خدمت حمل با شناسه کالای حمل‌شده | دو نقش متفاوت دارند | هر کدام در بخش خودش |
| تعداد بیش از یک در ردیف | تعداد مجاز هر ردیف یک است | برای هر خدمت یک ردیف |
| صدور صورتحساب قبل از تاریخ بارنامه | تاریخ صدور باید برابر یا بعد از تاریخ بارنامه باشد | تاریخ را اصلاح کنید |
| انتخاب موضوع برگشت از فروش | در این الگو وجود ندارد | اصلاحی یا ابطالی |
پرسش‌های متداول
الگوی بارنامه برای چه کسانی است؟
برای شرکت‌های متولی حمل‌ونقل بار (باربری) که خدمت حمل جاده‌ای، ریلی، دریایی یا هوایی می‌فروشند.
خریدار در بارنامه کیست؟
درخواست‌کننده‌ی خدمت حمل، یعنی کسی که هزینه‌ی حمل را می‌پردازد. صورتحساب در کارپوشه‌ی او نمایش داده می‌شود.
فرستنده و گیرنده با خریدار فرق دارند؟
ممکن است یکی باشند یا نباشند. هویت فرستنده و گیرنده جداگانه در بخش مخصوص بارنامه ثبت می‌شود.
شماره ناوگان چیست؟
بسته به نوع حمل: شناسه خودرو، شماره قطار، شماره پرواز یا شماره کشتی.
در همه‌ی انواع حمل باید راننده ثبت شود؟
خیر. فقط در حمل جاده‌ای ثبت شماره ملی یا کد فراگیر راننده الزامی است.
اگر مبدأ یا مقصد خارج از ایران باشد، شهر لازم است؟
خیر. شهر فقط وقتی لازم است که کشور مبدأ یا مقصد ایران باشد.
شماره بارنامه‌ی مرجع کی لازم است؟
وقتی بارنامه‌ی اصلی ابطال و بارنامه‌ی جدید صادر شده است؛ شماره‌ی بارنامه‌ی اصلی برای حفظ توالی در صورتحساب جدید ثبت می‌شود.
برگشت از فروش در بارنامه ممکن است؟
خیر. موضوع‌های مجاز اصلی، اصلاحی و ابطالی است.
الگوی بارنامه در نوع دوم هم هست؟
خیر. فقط در نوع اول وجود دارد.
جمع‌بندی
در صورتحساب بارنامه پنج نکته را فراموش نکنید: فقط باربری و نوع اول؛ خریدار همان درخواست‌کننده و مسئول پرداخت است و فرستنده و گیرنده جدا ثبت می‌شوند؛ نوع حمل، شماره ناوگان متناسب با آن و (در حمل جاده‌ای) هویت راننده؛ مبدأ و مقصد با کد رسمی و شهر برای سمت ایرانی؛ و حداقل یک کالای حمل‌شده با شناسه و شرح. پیش از ارسال یک بار این موارد و جمع‌ها را بازبینی کنید. این مقاله مشاوره‌ی مالیاتی نیست؛ برای موارد خاص، مهلت و نرخ به‌روز با حسابدار و اطلاعیه‌ی رسمی سازمان امور مالیاتی تطبیق دهید. مهلت و جریمه‌ی ارسال را در مقاله‌ی ماده ۹ ببینید.
نظرات ۰
هنوز نظری ثبت نشده است. اولین نفر باشید!
